Doderović: Država govori o demografskoj krizi, a smanjuje izdvajanja za porodicu
Doderović, Foto: Screenshot/TV Vijesti
Iz socijalnog budžeta u 2024. godini izdvojeno je 122,47 miliona eura za podršku porodici i djeci, što je za 11,97 miliona eura manje u odnosu na 2023, pokazuje juče objavljena Monsatova analiza “Socijalna zaštita u Crnoj Gori”.
Smanjenje socijalnog budžeta za podršku porodici i djeci došlo je u godini u kojoj su prezentovani rezultati popisa koji su, između ostalog, ukazali na demografsku starost svih crnogorskih opština.
U odnosu na tu kategoriju, podaci Monstata pokazuju da je u 2024. godini četiri i po puta više sredstava (539,32 miliona eura) utrošeno za podršku starijoj populaciji (ne računajući zdravstvenu zaštitu).
Prema funkcijama socijalne zaštite, najveći udio u ukupnim troškovima za naknade socijalne zaštite odnosio se na troškove za funkciju starost – 539,32 miliona eura (36,9 odsto), dok je za funkciju bolest/zdravstvena zaštita iznosio 453,19 miliona eura (31 odsto). U poređenju sa prethodnom godinom, rast udjela troškova u ukupnim troškovima za naknade socijalne zaštite zabilježen je kod funkcije starost (za 3,4 procentna poena), funkcije nasljednici (za 1,5 procentna poena) i funkcije invaliditet (za 0,4 procentna poena).
S druge strane, pad udjela troškova u ukupnim troškovima za naknade socijalne zaštite zabilježen je kod funkcije porodica/djeca (za 2,5 procentna poena), funkcije bolest/zdravstvena zaštita (za 2,2 procentnih poena) i funkcija nezaposlenost i socijalna isključenost koja nije drugdje klasifikovana (za 0,3 procentna poena) – navodi se u saopštenju.
Demograf Miroslav Doderović za “Dan” ocjenjuje da ovi podaci potvrđuju da Crna Gora stari, ali još više razotkrivaju da država nema uravnoteženu i dugoročnu socijalnu politiku. On objašnjava da u kategoriju “starost” uglavnom ulaze penzije, odnosno masovna i zakonom garantovana prava, dok je podrška porodici i djeci sastavljena od znatno nižih naknada i ograničenog broja usluga.
Zato odnos od približno četiri i po prema jedan nije samo demografska slika, već i posljedica načina na koji je izgrađena crnogorska socijalna država. Penzijski sistem je politički vidljiv, organizovan i teško ga je smanjivati, dok su potrebe djece i mladih rasute između različitih ministarstava, opština i ustanova. Djeca nemaju biračko pravo, mladi se često iseljavaju, a porodice nijesu organizovane kao snažna interesna grupa. Zato je politički lakše povećati ili očuvati postojeća davanja nego graditi skupe i dugoročne servise za porodice – naglasio je Doderović za “Dan”.
Ovi podaci, kako dodaje, ne pokazuju samo da imamo više starijih.
Pokazuju da se država mnogo ozbiljnije obavezala prema sadašnjim korisnicima sistema nego prema njegovoj budućnosti. Troši se na posljedice demografskog starenja, dok se nedovoljno ulaže u uslove koji bi mogli usporiti iseljavanje mladih, odlaganje roditeljstva i smanjenje broja rođenih. Podrška porodici ne može se svesti na dječji dodatak ili povremenu novčanu naknadu. Porodična politika podrazumijeva dostupno stanovanje, stabilno zaposlenje, vrtiće, produženi boravak, fleksibilno radno vrijeme, podršku samohranim roditeljima, zaštitu od siromaštva i mogućnost da mladi planiraju život bez trajne ekonomske nesigurnosti. Kada toga nema, novčana pomoć postaje više socijalna kompenzacija nego ozbiljna demografska politika – ističe on.
Ne vodi se politika mijenjanja uzroka
Doderović poručuje da je suštinska kritika da država vodi politiku upravljanja posljedicama, a ne politiku mijenjanja uzroka.
Penzije se moraju isplaćivati, ali se paralelno ne stvara društvo u kojem mladi imaju razlog i mogućnost da ostanu. Tako se zatvara krug: mladi odlaze ili odlažu roditeljstvo, stanovništvo dodatno stari, a sve veći dio javnih sredstava mora se izdvajati za starost. Nije, dakle, problem što se za starije izdvaja mnogo. Problem je što država nije razvila jednako ozbiljnu, trajnu i mjerljivu politiku prema djeci, mladima i porodicama. Društvo koje finansira starost, a ne ulaže dovoljno u sopstvenu demografsku obnovu, zapravo finansira održavanje sistema koji postaje sve manje održiv – istakao je on.
Doderović smatra posebno problematičnim to što se smanjenje udjela izdvajanja za porodicu i djecu događa u trenutku kada država zvanično govori o demografskoj krizi.
To pokazuje raskorak između političke retorike i budžetske prakse. Država može formirati ministarstva, organizovati konferencije i govoriti o “demografskoj otpornosti”, ali stvarni prioriteti se vide u tome gdje novac odlazi i koje se usluge sistemski razvijaju. Ministarstvo je i tokom 2026. organizovalo aktivnosti posvećene demografskoj otpornosti, ali sama institucionalna pažnja nije dokaz da postoji sveobuhvatna i finansijski održiva politika. Zato odgovor nije “ili starimo ili premalo ulažemo u djecu”. Tačna su oba zaključka. Crna Gora stari, a istovremeno nedovoljno ulaže u generacije koje bi trebalo da nose budući sistem. To je posebno neodrživo jer se očekuje da sve manji broj zaposlenih finansira sve veće penzijske, zdravstvene i socijalne potrebe – naglasio je Doderović.
Izvor: DAN
Obavezno je navođenje izvora, autora i veze (“linka”) na izvorni sadržaj u novinarskom prilogu u kojem se poziva na autorski sadržaj s Cetinjskilist.com.
Veze (“linkovi”) na autorski sadržaj, pripadajući naslovi i eventualno drugi djelovi opreme teksta mogu se slobodno objavljivati ali bez ikakvih izmjena. Nije dopušteno mijenjanje smisla citata izvan konteksta, niti korištenje sadržaja u reinterpretiranom obiku. Ova pravila važe i za prenošenje sadržaja na Facebook i drugim platformama.
Cetinjskilist.com ne preuzima bilo kakvu odgovornost s obzirom na korištenje sadržaja od trećih osoba.
Pogledajte još iz rubrike "Društvo"
